Gereon Janzing, geobotánico y etnobotánico
Gereon Janzing, geobotánico y etnobotánico

Waas isch Ëtnobotaanik?

 

Schwyzertüütsch

el mateix en català – lo mismo en castellano – dasselbe auf Deutsch – lo mateix amb eivissenc – the same in English – la sama en Esperanto – le même en français – lo stesso in italiano – o mesmo em português – il medem sin romontsch – IDEM LATINE

Die Fraag wird miir öfters gstelet, wil ich Ëtnobotaaniker bi. Chli veräifacht cha me säge, d Ëtnobotaanik isch der Überschnydigsbreych von Ëtnologie und Botaanik. Ir Teema sind ganz allgmäin d Bezieige zwüschet Pflanzen und Mäntsche. Pilz wëred ja nach der nöiere Süschtemaatik nüme zu de Pflanze grächnet, si sind glych traditionëll es Teema vo der Botaanik, wo d Mükologie bis hütigstags en Teylbreych devoon isch. Und wäge dëm ghöört au d Ëtnomükologie mit zur Ëtnobotaanik.

S umfangrychscht Teema isch natüürlich dës vo de Nutzpflanze. Zu dene zeled nöd nuu Pflanze, won öppis z ässe gänd, sondern au Pflanze, wo Faasere, Bouholz, Faarbe, Pfeyl- und Fischgift, Fueter für d Nutztier, Ruusch-, Gnuss- und Heylmittel, Enërgieroostöff oder Polschtermatëriaal liefered. Und da sind Wildpflanze gnauso en Untersuechig wërt wie Kultuurpflanze.

I der Ëtnobotaanik bhandle mir Aabou, Ërnte und mööglichi und taatsächlichi Nutzig vo de Pflanze, d Kulte, wo mit dem zämehänged und d Bedüütig, wo d Pflanzen im Wëltbild und i der Spraach händ. Au d Bezieige vo de Mäntsche zu Pflanze, wo s nöd wirtschaftlich nutzed, wie Zierpflanzen oder Acherwildchrüüter isch es Teema vo der Ëtnobotaanik.

Mängsmaal wird d Ëtnobotaanik eso bhandlet, als sig si nuu d Nänig vo Pflanzen und denen iri (oft nu medizynischen und/oder psüchoaktywe) Nutzigsmööglichkäite. Säb isch aber nuu en änge Teylaschpëkt vo dëre Wüsseschaft, oder.

Mängsmaal findet me d Bezäichnig "ëthnobotaanischi Pflanze". Waas um alles i der Wëlt des häisse sott, wäiss ich nöt. Des Attribuut "botaanisch" passt ja sowiso für ali Pflanze. D Bezäichnig isch gwiss es Schlaagwort vo Lüüt, wo nöt wüsset, waas Ëtnobotaanik isch.

Zur wyteren Erchläärig nänen ich da e paar Byspiil für Teeme, wo zur Ëtnobotaanik ghööred.
– D Nutzig vo Mëëresalgen i de verschidene Gsëllschaftsteyle vo de Hawäi-Insle.
– Pflanzen als Gotthäite (zum Byspiil Deema-Gotthäite) bi Chnolefruchtpuure.
– Jaareslauff und Aarbetsteylig bi der Wildrysërnte a de Groosse See z Nordamërika.
– Haluzinogeeni Pflanze bi de ekstaatische Häiler (mangmaal Schamaane gnent) am Andenoschthang.
– Di japaanisch Gaartechunscht.
– Aabou und Verwändig vo der Zibarte (ere Pfluumesorte) im Schwarzwald und uf der Schwääbischen Alb.
– D Naamensgeebig vo de Manioksorte im südamërikaanische Tüüffland.
– D Daarstelig vom Edelwyss i den Alpevölcher irere Chunscht.
– D Nutzig vo Trybholz bi den Inuit.
– Archäoloogischi Spuure vo Nutzpflanzen i Wikingersiedlige.
– Müüte zum Chnobi und sym Abwëërzauber.
– De Nomaaden i der Sahaara iri Wanderige, wie s abhängig sind devoo, wo bstimmti Fueterpflanze z finde sind.
– De Pügmääen ires Wüssen über Heylpflanze.
– D Nutzig vom Bilsechruut zum Waarsäge bi den alte Grieche.
– D Bedüütig vo der Baumwule für d Gschicht vo den USA.
– D Oopiumchrieg zwüschet Ängland und Chiina.
– Hëërstelig, Nutzig und soziaale Funkzioon vo Tschitscha (Mäisbier).
– D Uusbreytig vom Hërdöpfel z Öiropa.
– Gwinig und Verwändig von Aahornsyrup z Nordamërika.
– D Kafiprojekt, wo vo Regierigsstelen und NROs i de Konsuumländer kontroliert wëred.
– Der Aabou vo Mäis und Boonen i Mischkultuur.
– D Role vo der Linde i tüütsche Volchslieder.
– D Roostöff und Zuebreytigsforme vom Pfeylgift Kuraare.
– D Böim als Trääger vo Mäntscheseelen im Glaube vo den Atschéé z Paraguäi.
– Yflüss vo der Schaaff– und Gäissebeweydig uf d Wegetazioon im Mittelmëërpiet.
– D Bewässerigsmetoode vo de Hoopi.
– S Chrüütersammlen in Induschtriegsëllschaften und d Vooruurteyle degäge.
– Di trachtbedingte Wanderige vo nomaadischen Imker z Auschtraalie.
– D Nutzig vom Nymbaum zur Vertrybig von Insëkte z Indien und Nikaragua.
– De Kult um d Mueter Ëërde im zentraalen Andehööchland.
– Di unterschidliche Düütige vo de mecksikaanische Pilzstäi.
– Müüte zur Entdëckig von Edelschimelpilz uf Chëës.
– D Tëchnike zur Uufbereytig vom Faaserhamf.
– S Potenziaal vo Lupyne zur Ernäärig.
– D Pflanzenäme i de Kreoolspraache.
– D Bedüütig, wo d Mischtel bi den alte Kelte ghaa hät.

So, iez händ S en chlynen Yblick i d Vielfalt vo der Ëtnobotaanik überchoo.

Die Teeme, wo mit eme Chrüüz kännzeychnet sind, sind i mym Buech bhandlet, won im Jaar 2000 usechoon isch (nanig is Schwyzertüütsch übersëtzt, aber i Tüütsch isch s sicher au verständlich).